Autonome kunst of gebruikskunst

Langs de oever van het Noord-Willemskanaal in Groningen staat sinds kort het Proathoes van kunstenaar Frank Havermans. Een karaktervol kunstwerk met mooie verwijzingen naar de passerende scheepsvaart.

Het kunstwerk staat als bijna autonoom object op de locatie. In principe prima, ware het niet dat het object een ontworpen is als praathuis voor omwonenden en passerende wandelaars. Het initiatief om een kunstwerk te laten bouwen kwam van de buurt zelf, om zo meer contacten te kunnen leggen.  Het kunstwerk dient dus een functionele rol als ontmoetingsplaats.

Kunst een gebruikswaarde toekennen is een positieve ontwikkeling. Het blijkt dat de waardering van kunst in de openbare ruimte verhoogd wordt als het ook (functioneel) gebruikt kan worden. Daarnaast nodigt het creatief gebruik uit. Het prikkelt meer om dit karaktervolle uitkijkpunt te beklimmen, dan een standaard (en saai) ontworpen houten uitkijktorentje.

Het Proathoes blijkt echter onbenaderbaar, zowel vanaf de Hoornsedijk als vanuit de omliggende wijk. De steile dijkhelling en moerassige omgeving maakt dat bijna niemand de moeite neemt het kunstwerk te bezoeken; enkel diegenen die langswandelen met degelijke wandelschoenen ondernemen de uitdaging. Hierdoor blijven de bankjes rondom én bovenin het kunstwerk ongebruikt. Het resultaat is autonome kunst, zonder gebruiksmogelijkheden. Van een Proathoes is het daardoor tot op heden niet gekomen.

Helaas blijkt het keer op keer een grote opgave om gastvrije kunst te ontwerpen, die ook een functioneel faciliterende toevoeging aan de openbare ruimte biedt. Een reden om de kunstcommissie die de ontwerptrajecten van dit soort kunstwerken begeleiden uit te breiden naar een multidisciplinair team, waarin verschillende vakgebieden worden vertegenwoordigd. Dus niet alleen een team met kunstenaars en kunstliefhebbers, maar ook met sociaal geografen, antropologen en bouwkundigen.

Meer informatie over dit project op de website van het Centrum Beeldende Kunst.

Levensgroot Floriade-logo verschijnt op Grote Markt

Een guerrilla-actie die op de donderdagavond is bedacht, de dagen daarna is opgezet en op de woensdagochtend is uitgevoerd! Met als doel om de kandidatuur van Groningen voor de Floriade 2022 te ondersteunen. De actie heeft veel persaandacht gegenereerd.

Op woensdag 5 september om 10.30 uur verscheen op de Grote Markt in Groningen het logo van de Floriade Groningen 2022 in een supergroot formaat van 10 x 10 meter. Een actie van de Groningen Talent Group. De jongeren ondersteunen de Groningse kandidatuur en laten zo hun enthousiasme en betrokkenheid zien.

Zij mobiliseerden in no time leerlingen van een basisschool, van AOC Terra, medewerkers van het Waterbedrijf Groningen en de gemeente Groningen/Iederz, studenten van de universiteit (RUG) en de Hanzehogeschool en Fablab.

Met bloemen, groente, fruit, planten, blauwe emmertjes en stoepkrijt werden in een half uur de vlakken van het logo op kleur gevuld. Nadat dit kleurige feest uitgebreid was bewonderd, gefilmd en gefotografeerd, werd alles weer netjes opgeruimd.

Het resultaat van de actie is een filmpje, die naar de Nederlandse Tuinbouwraad wordt verstuurd. Zij maken binnen enkele weken de keuze welke plek (Groningen, Almere, Amsterdam of Boskoop) in 2022 de Floriade mag organiseren.

Meer info op de site van de Floriade-Groningen.

Genieten onder de rook van de Martinitoren

Relaxen op het Open Lab Ebbinge in het Ebbingekwartier. Sinds kort mogelijk dankzij de geslaagde gebiedsontwikkeling van een nieuwe stukje stedelijk Groningen. Tot voor kort een verontreinigd, langdurig braakliggend en ontoegankelijk terrein, nu een nieuwe hotspot op loopafstand van het stadscentrum. Een mooie bekroning van een vliegensvlugge transitie van een ‘rotte kies’ naar een plek met kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte!

Groningen in kaart #1: de compacte stad?

Kaartmateriaal maakt het lezen en begrijpen van het (stedelijke) landschap gemakkelijker. In dit artikel: De ontwikkeling van de Groningse stadsgrens gedurende de afgelopen decennia. Is er nog wel sprake van een compacte stad?

De stad Groningen werd tot voor kort beschouwd als een van de laatst overgebleven echt compacte steden in Nederland. Een kenmerk van een compacte stad is de harde stadsgrens tussen rood (bebouwing) en groen (onbebouwd), die in Groningen tot het jaar 2000 scherp en duidelijk herkenbaar was. De bouwmanifestaties Intense Hoogbouw en Intense Laagbouw volgden op de jarenlange traditie van binnenstedelijk bouwen en herontwikkelen, waarbij gepoogd werd het compacte stedelijke karakter te behouden. Onderstaande kaart geeft cartografisch inzicht in de compacte stad Groningen, met de bijbehorende harde stadsgrens, rond het jaar 2000.

Maar wat is de huidige stand van zaken? Vooral aan de noordwestkant van de stad is het afgelopen decennium veel bijgebouwd, waardoor de karakteristieke harde stadsgrens verloren is gegaan. De tot voorheen prachtige bebouwingsgrens, gevormd door de zes Aquamarijnflats, vormen niet langer meer de herkenbare stadsgrens. De relatief ruim opgezette uitlegwijkjes Gravenburg, De Held en Reitdiepwijk zijn sinds 2000 buiten de toenmalige bebouwingsrand aangelegd. Een verrommeling van het open landschap is daardoor ontstaan, vooral nu de verdere invulling van de overgebleven stukken door de aanhoudende bouwcrisis is gestagneerd. Op onderstaande kaart is duidelijk te zien dat er een gatenkaas is ontstaan, waardoor er in dit deel van de stad niet meer gesproken kan worden over een compacte stad met een harde stadsgrens.

Aan de zuidoostzijde van de stad verrijst op dit moment de wijk Meerstad. Ook in dit project wordt er gebroken met het concept van de compacte stad. Het is te hopen dat de ruimtelijke kwaliteit van het leven in de stad Groningen, met op korte afstand een kwalitatief hoogwaardig buitengebied, in de verdere stadsontwikkeling behouden blijft en dat er geen Groningse variant van een urban sprawl ontstaat.

Aquamarijnflats Vinkuizen.

Architectuurenquête 2011-2012 Groningen

Tijdens de Dag van de Architectuur Groningen zijn de prijzen van de jaarlijkse Architectuurenquête uitgereikt. De Reitdiepschool – Rietwierde van Dok Architecten is de grote winnaar onder zowel de publieks- en vakjury. Lees hier het officiële jurycommentaar.

De twee vanuit geografisch oogpunt best geslaagde projecten van dit jaar:

De jongerenhuisvesting Eendrachtskade van WAL Architectenbureau.
Op een mooie genuanceerde doch karakteristieke manier ingepast in de stedelijke omgeving. Het ontwerp wordt gekenmerkt door een goede schaalverhouding in relatie met de belendende bebouwing.

De Reitdiepschool Reitwierde, door Dok Architecten.
De uiterlijke schaal en hoogte van het gebouw sluiten goed aan bij de ruimtelijk en semi-urbaan opgezette Reitdiepwijk. In dit ontwerp gelukkig geen grote architectonische gebaren en knetterende veelkleurigheid, maar gewoon een introvert gebouw zoals op deze plek gepast is.

Meer foto’s van de 16 genomineerde projecten zijn via Flickr te zien.

Wierdedorp Dorkwerd

Op de gemeentegrens Groningen – Zuidhorn ligt een karakteristiek wierdedorp: Dorkwerd. Het is het eerste wierdedorp in het dijken- en wierdenlandschap dat ten noordwesten van de stad Groningen is gelegen. Dit prachtige landelijke gebied, wat het Middag-Humsterland wordt genoemd, is het oudste cultuurlandschap van Noordwest-Europa.

Het piepkleine dorp wordt helaas bedreigd door de oprukkende stadse bebouwing van de naburige stad Groningen.

Nieuwe Ebbingestraat Chinatown Groningen?

Elke Stadjer is vast wel eens met de fiets, auto of bus door de Nieuwe Ebbingestraat gereden. Op het eerste gezicht lijkt dit een drukke aanvoerroute van en naar het stadscentrum, maar wie rustig de tijd neemt om eens met andere ogen naar deze straat te kijken zal zien dat dit een interessante straat is met enkele opvallende karakteristieken.

Multiculti Groningen
Zo valt het op dat er steeds meer Chinese tekens op uithangborden prijken die het straatbeeld kleuren. In heel  Groningen zijn er  Chinese restaurants te vinden, maar op het eerste gezicht lijken het er in de Nieuwe Ebbingestraat bovengemiddeld veel te zijn.  Is hier sprake van toeval, of is er sprake van de vorming van een Chinese enclave in Groningen? Vormt zich hier een Chinatown? En in hoeverre is hier sprake van een beleid vanuit de gemeente Groningen en de buurt?

Het begrip Chinatown
Van het begrip ‘Chinatown’  is geen heldere en eenduidige definitie te vinden, maar doorgaans gaat het om een buurt die zich onderscheidt van andere buurten door de dominante aanwezigheid van Chinese en Aziatische ondernemingen, restaurants en andere voorzieningen. Deze definitie is afkomstig van de Gemeente Amsterdam (2008) waar al sinds begin van de vorige eeuw sprake is van een dergelijke clustering.  De pluriformiteit van de Amsterdamse Chinatown valt in het niets bij de bekendste Chinatown ter wereld: Chinatown Manhattan (NYC), wat de grootste Chinatown van het westelijk halfrond is en waar honderdduizend Chinezen wonen.

Aziatische clustering Groningen
Om een beter beeld te krijgen van de geografische clustering en functionele variatie van de Aziatische ondernemingen in de Nieuwe Ebbingestraat zijn alle Aziatische ondernemers in de straat in kaart gebracht. Hieruit blijkt dat er in de Nieuwe Ebbingestraat 11 ondernemingen zijn met een Chinees/Aziatische signatuur.  Opvallend is dat er naast de vele restaurants ook toko’s, Aziatische ‘wellness’ondernemingen en  winkels waar allerlei Aziatische waren worden verkocht in de straat te vinden zijn.


Aziatische clustering in de Nieuwe Ebbingestraat. Klik voor een grotere kaart.

Van de 11 ondernemingen is de meerderheid een (afhaal)restaurant: 55%. Dit is een aanzienlijk deel van het totaalaanbod aan restaurants in de Nieuwe Ebbingestraat. Daarnaast is er 9% van de ondernemingen voedselgerelateerd (Toko Weuro) en valt 36% de categorie overige winkels (onder andere dienstverlening en (groot)handels).
In vergelijking tot de rest van de stad Groningen lijkt er dus wel degelijk sprake te zijn van een bovenmatige clustering van Aziatische ondernemers in de Nieuwe Ebbingestraat. Zoals op de bovenstaande kaart is te zien, is dit met name in het middelste deel van de Nieuwe Ebbingestraat.

Chinese clustering in Groningen: toeval of beleid?
De Gemeente Amsterdam heeft in 2008 een beleidstraject ingezet om de ruimtelijke kwaliteit en economische structuur van de plaatselijke Chinatown te versterken en verbeteren. Dit plan werd grotendeels geboren uit noodzaak; de leefbaarheid in het gebied was slecht, mede dankzij de aanwezigheid van de informele sector. De Amsterdamse Chinatown verschilt op grote lijnen met de Aziatische clustering in Groningen: het aantal ondernemingen met een Chinees/Aziatische signatuur is in Amsterdam een stuk hoger dan in de Nieuwe Ebbingestraat (70 ondernemingen versus 11 ondernemingen). Daarnaast is er in Amsterdam sprake van een veel grotere Aziatische populatie, waardoor het voor Chinees/Aziatische ondernemingen eenvoudiger is om bestaansrecht te verkrijgen.

De Gemeente Groningen heeft geen vooropgezet visieplan omtrent de profilering van de ondernemingen in de Nieuwe Ebbingestraat en/of het Ebbingekwartier, enkel de benoeming dat de winkelstraat geleidelijk zal overgaan naar meer functiemenging of specialisatie (structuurvisie Stad op Scherp, 2008). Sinds 2009 wordt er wel ingezet op de ontwikkeling van het Ebbingekwartier als creatieve broedplaats, zie ook de bovengenoemde structuurvisie. Dit beleid lijkt echter vooral op projectenbasis te zijn ingezet en kent daardoor tot op heden vooral een grotendeels beperkte functionele uitvoering. Deze ontwikkeling kan echter wel een aanleiding zijn tot een verdere en betere profilering van de Nieuwe Ebbingestraat en omgeving.

De Nieuwe Ebbingestraat: een straat met potentie!
De Nieuwe Ebbingestraat (en in bredere zin het Ebbingekwartier) is een gebied dat de afgelopen periode met vrij veel leegstand en achteruitgang te maken heeft gehad. De straat is een hoofdverkeersader met veel ruimtelijke- en commerciële potentie, op zo’n 400 tot 800 meter loopafstand van de Grote Markt. Dit biedt kansen die niet  onbenut gelaten mogen worden.
De reeds aanwezige Aziatische signatuur van de Nieuwe Ebbingestraat kan een aanleiding zijn om de straat zich door middel van haar unieke karakter te laten onderscheiden van andere straten, waardoor er een zogenaamde  ‘sense of place’ ontstaat (Holloway & Hubbard, 2001). Dit unieke karakter kan vervolgens worden ingezet in buurt- en straatmarketing, waarbij het gehele Ebbingekwartier kan worden geprofileerd als een internationaal georiënteerd deel van de stad, waar onder andere creatievelingen en unieke kleinschalige ondernemingen een plek hebben en zich kunnen ontwikkelen.
Een dergelijke profilering heeft zich al voorgedaan in meerdere Groninger straten; denk hierbij bijvoorbeeld aan het  succes van de Folkingestraat en de Herestraat. De Nieuwe Ebbingestraat kan door een profilering complementair aan het totale Groninger winkel- en restaurantaanbod gemaakt worden. Dit is vooral interessant voor de wikelende inwoners van de stad Groningen en omstreken.

De toekomstplannen
Om een dergelijke profilering en transitie van hogerhand te plannen en proberen maatwerk te leveren is lastig, zo blijkt uit diverse praktijkvoorbeelden. Maar de Gemeente Groningen kan wel een aantal basisvoorwaarden scheppen om dit gebied de kans te geven zich te ontwikkelen tot een internationaal georiënteerd gebied met karakteristieke sfeer! Aan deze ontwikkeling dient een goed en breed gedragen toekomstvisie ten grondslag te liggen. In combinatie met een consequent uitgevoerde straatmarketing, zorgt dit ervoor dat de Nieuwe Ebbingestraat toekomstbestendig gemaakt wordt!

Hoogkerk ≠ suikerfabriek

Industriedorp Hoogkerk en de plaatselijke suikerfabriek Vierverlaten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De fabriek grenst aan het dorpscentrum en is fysiek overduidelijk in het gehele dorp aanwezig; daardoor heeft het dorp een bijzonder industrieel karakter. Tijdens de jaarlijkse bietencampagne wordt het dorp daarnaast ook nog eens gehuld in een karakteristieke weeïge geur.

Hieronder een fotoserie van het dorpsbeeld van Hoogkerk: de prachtige arbeiderswoninkjes in combinatie met de gigantische (55 meter hoge) silo’s van de suikerfabriek.

Een nieuw stukje stad?!

Op 550 meter loopafstand van de Grote Markt ligt sinds kort een nieuw stukje stad: het Open Lab Ebbinge. Een 4,5 hectare groot terrein met paviljoens, recreatievelden én een gloednieuw stukje infrastructuur dat het fietsnetwerk van Groningen enorm heeft verbeterd. Het Open Lab is een bottom-up geïnitieerd experiment om de negatieve gevolgen van de langdurige braakligging van het voormalige CiBoGa-terrein te doorbreken.

Tijdelijke stedenbouw
Het afgelopen jaar zijn er diverse pop-up paviljoens verrezen die een bijzonder contrast vormen met de meer definitieve en logge (steden)bouw in Stad en Ommeland. De paviljoens passen binnen een concept van tijdelijke stedenbouw, waarbij niet braakligging maar juist een stuk functionele openbare ruimte het gebied weer positief op de openbare stadsplattegrond zet.

Complementaire openbare ruimte
De openbare ruimte van het Open Lab is complementair aan de reeds bestaande openbare ruimten in Groningen. Er is een tekort aan hoogwaardige binnenstedelijke openbare ontspanningsruimte. Alleen het Noorderplantsoen voldoet aan deze typering en, in mindere mate, het Martinikerkhof en de tuin van de Nieuwe Kerk. Het Stadspark en recreatiegebied Kardinge liggen meer perifeer en zijn vooral in gebruik door bewoners van de satellietwijken en inwoners van de naoorlogse stedelijke schil.

Groningen kent ook veel semiopenbare woonhofjes, waar het prettig vertoeven is. Daarnaast zijn er een aantal grotere pleinen die veelal als markt- of horecaplein ingericht zijn. Openbare ruimte waar je kunt ontspannen zonder dat je een uitbater iets verplicht bent is helaas schaars. Dit in contrast met een stad als Barcelona; zowel aan de waterkant (Rambla del Mar en Moll d’Espanya) als de diverse pleinen (bijvoorbeeld Placa Reial) en de vele parken is het gastvrij verblijven. Natuurlijk werkt het Mediterrane klimaat enorm mee, maar het verschil met de openbare ruimten ten opzicht van Groningen lijkt duidelijk.

Meer gastvrije openbare ruimte
De ontwikkeling van de openbare ruimte op en rondom het Open Lab Ebbinge is daarom een welkome (en eigenlijk noodzakelijke) toevoeging op het totaalpakket aan openbare ruimten in het stedelijk centrum. Je kunt er je ‘eigen ding’ doen zoals studeren, voetballen, of een picknick houden. Diverse evenementenorganisaties beginnen het gebied ook te ontdekken, zoals blijkt uit het jaarlijks terugkerende festival Eurosonic en de openluchtbioscoop Zienemaan & Sterren. Kortom: een openbaar succes!

Ondanks dat de bouwgrond onder het Open Lab erg kostbaar is, zou het voor de stad Groningen goed zijn om meer hoogwaardige binnenstedelijke openbare ontspanningsruimte te ontwikkelen. Een aanzet hiertoe wordt gedaan met de diepenringvisie en de naast het Groninger Forum te ontwikkelen Nieuwe Markt. Het Open Lab kan als aanvulling daarop de perfecte Groninger variant van het gastvrije Berlijnse Mauerpark of Barcelonese Moll d’Espanya zijn!