Groningen in kaart #1: de compacte stad?

Kaartmateriaal maakt het lezen en begrijpen van het (stedelijke) landschap gemakkelijker. In dit artikel: De ontwikkeling van de Groningse stadsgrens gedurende de afgelopen decennia. Is er nog wel sprake van een compacte stad?

De stad Groningen werd tot voor kort beschouwd als een van de laatst overgebleven echt compacte steden in Nederland. Een kenmerk van een compacte stad is de harde stadsgrens tussen rood (bebouwing) en groen (onbebouwd), die in Groningen tot het jaar 2000 scherp en duidelijk herkenbaar was. De bouwmanifestaties Intense Hoogbouw en Intense Laagbouw volgden op de jarenlange traditie van binnenstedelijk bouwen en herontwikkelen, waarbij gepoogd werd het compacte stedelijke karakter te behouden. Onderstaande kaart geeft cartografisch inzicht in de compacte stad Groningen, met de bijbehorende harde stadsgrens, rond het jaar 2000.

Maar wat is de huidige stand van zaken? Vooral aan de noordwestkant van de stad is het afgelopen decennium veel bijgebouwd, waardoor de karakteristieke harde stadsgrens verloren is gegaan. De tot voorheen prachtige bebouwingsgrens, gevormd door de zes Aquamarijnflats, vormen niet langer meer de herkenbare stadsgrens. De relatief ruim opgezette uitlegwijkjes Gravenburg, De Held en Reitdiepwijk zijn sinds 2000 buiten de toenmalige bebouwingsrand aangelegd. Een verrommeling van het open landschap is daardoor ontstaan, vooral nu de verdere invulling van de overgebleven stukken door de aanhoudende bouwcrisis is gestagneerd. Op onderstaande kaart is duidelijk te zien dat er een gatenkaas is ontstaan, waardoor er in dit deel van de stad niet meer gesproken kan worden over een compacte stad met een harde stadsgrens.

Aan de zuidoostzijde van de stad verrijst op dit moment de wijk Meerstad. Ook in dit project wordt er gebroken met het concept van de compacte stad. Het is te hopen dat de ruimtelijke kwaliteit van het leven in de stad Groningen, met op korte afstand een kwalitatief hoogwaardig buitengebied, in de verdere stadsontwikkeling behouden blijft en dat er geen Groningse variant van een urban sprawl ontstaat.

Aquamarijnflats Vinkuizen.

Nieuwe Ebbingestraat Chinatown Groningen?

Elke Stadjer is vast wel eens met de fiets, auto of bus door de Nieuwe Ebbingestraat gereden. Op het eerste gezicht lijkt dit een drukke aanvoerroute van en naar het stadscentrum, maar wie rustig de tijd neemt om eens met andere ogen naar deze straat te kijken zal zien dat dit een interessante straat is met enkele opvallende karakteristieken.

Multiculti Groningen
Zo valt het op dat er steeds meer Chinese tekens op uithangborden prijken die het straatbeeld kleuren. In heel  Groningen zijn er  Chinese restaurants te vinden, maar op het eerste gezicht lijken het er in de Nieuwe Ebbingestraat bovengemiddeld veel te zijn.  Is hier sprake van toeval, of is er sprake van de vorming van een Chinese enclave in Groningen? Vormt zich hier een Chinatown? En in hoeverre is hier sprake van een beleid vanuit de gemeente Groningen en de buurt?

Het begrip Chinatown
Van het begrip ‘Chinatown’  is geen heldere en eenduidige definitie te vinden, maar doorgaans gaat het om een buurt die zich onderscheidt van andere buurten door de dominante aanwezigheid van Chinese en Aziatische ondernemingen, restaurants en andere voorzieningen. Deze definitie is afkomstig van de Gemeente Amsterdam (2008) waar al sinds begin van de vorige eeuw sprake is van een dergelijke clustering.  De pluriformiteit van de Amsterdamse Chinatown valt in het niets bij de bekendste Chinatown ter wereld: Chinatown Manhattan (NYC), wat de grootste Chinatown van het westelijk halfrond is en waar honderdduizend Chinezen wonen.

Aziatische clustering Groningen
Om een beter beeld te krijgen van de geografische clustering en functionele variatie van de Aziatische ondernemingen in de Nieuwe Ebbingestraat zijn alle Aziatische ondernemers in de straat in kaart gebracht. Hieruit blijkt dat er in de Nieuwe Ebbingestraat 11 ondernemingen zijn met een Chinees/Aziatische signatuur.  Opvallend is dat er naast de vele restaurants ook toko’s, Aziatische ‘wellness’ondernemingen en  winkels waar allerlei Aziatische waren worden verkocht in de straat te vinden zijn.


Aziatische clustering in de Nieuwe Ebbingestraat. Klik voor een grotere kaart.

Van de 11 ondernemingen is de meerderheid een (afhaal)restaurant: 55%. Dit is een aanzienlijk deel van het totaalaanbod aan restaurants in de Nieuwe Ebbingestraat. Daarnaast is er 9% van de ondernemingen voedselgerelateerd (Toko Weuro) en valt 36% de categorie overige winkels (onder andere dienstverlening en (groot)handels).
In vergelijking tot de rest van de stad Groningen lijkt er dus wel degelijk sprake te zijn van een bovenmatige clustering van Aziatische ondernemers in de Nieuwe Ebbingestraat. Zoals op de bovenstaande kaart is te zien, is dit met name in het middelste deel van de Nieuwe Ebbingestraat.

Chinese clustering in Groningen: toeval of beleid?
De Gemeente Amsterdam heeft in 2008 een beleidstraject ingezet om de ruimtelijke kwaliteit en economische structuur van de plaatselijke Chinatown te versterken en verbeteren. Dit plan werd grotendeels geboren uit noodzaak; de leefbaarheid in het gebied was slecht, mede dankzij de aanwezigheid van de informele sector. De Amsterdamse Chinatown verschilt op grote lijnen met de Aziatische clustering in Groningen: het aantal ondernemingen met een Chinees/Aziatische signatuur is in Amsterdam een stuk hoger dan in de Nieuwe Ebbingestraat (70 ondernemingen versus 11 ondernemingen). Daarnaast is er in Amsterdam sprake van een veel grotere Aziatische populatie, waardoor het voor Chinees/Aziatische ondernemingen eenvoudiger is om bestaansrecht te verkrijgen.

De Gemeente Groningen heeft geen vooropgezet visieplan omtrent de profilering van de ondernemingen in de Nieuwe Ebbingestraat en/of het Ebbingekwartier, enkel de benoeming dat de winkelstraat geleidelijk zal overgaan naar meer functiemenging of specialisatie (structuurvisie Stad op Scherp, 2008). Sinds 2009 wordt er wel ingezet op de ontwikkeling van het Ebbingekwartier als creatieve broedplaats, zie ook de bovengenoemde structuurvisie. Dit beleid lijkt echter vooral op projectenbasis te zijn ingezet en kent daardoor tot op heden vooral een grotendeels beperkte functionele uitvoering. Deze ontwikkeling kan echter wel een aanleiding zijn tot een verdere en betere profilering van de Nieuwe Ebbingestraat en omgeving.

De Nieuwe Ebbingestraat: een straat met potentie!
De Nieuwe Ebbingestraat (en in bredere zin het Ebbingekwartier) is een gebied dat de afgelopen periode met vrij veel leegstand en achteruitgang te maken heeft gehad. De straat is een hoofdverkeersader met veel ruimtelijke- en commerciële potentie, op zo’n 400 tot 800 meter loopafstand van de Grote Markt. Dit biedt kansen die niet  onbenut gelaten mogen worden.
De reeds aanwezige Aziatische signatuur van de Nieuwe Ebbingestraat kan een aanleiding zijn om de straat zich door middel van haar unieke karakter te laten onderscheiden van andere straten, waardoor er een zogenaamde  ‘sense of place’ ontstaat (Holloway & Hubbard, 2001). Dit unieke karakter kan vervolgens worden ingezet in buurt- en straatmarketing, waarbij het gehele Ebbingekwartier kan worden geprofileerd als een internationaal georiënteerd deel van de stad, waar onder andere creatievelingen en unieke kleinschalige ondernemingen een plek hebben en zich kunnen ontwikkelen.
Een dergelijke profilering heeft zich al voorgedaan in meerdere Groninger straten; denk hierbij bijvoorbeeld aan het  succes van de Folkingestraat en de Herestraat. De Nieuwe Ebbingestraat kan door een profilering complementair aan het totale Groninger winkel- en restaurantaanbod gemaakt worden. Dit is vooral interessant voor de wikelende inwoners van de stad Groningen en omstreken.

De toekomstplannen
Om een dergelijke profilering en transitie van hogerhand te plannen en proberen maatwerk te leveren is lastig, zo blijkt uit diverse praktijkvoorbeelden. Maar de Gemeente Groningen kan wel een aantal basisvoorwaarden scheppen om dit gebied de kans te geven zich te ontwikkelen tot een internationaal georiënteerd gebied met karakteristieke sfeer! Aan deze ontwikkeling dient een goed en breed gedragen toekomstvisie ten grondslag te liggen. In combinatie met een consequent uitgevoerde straatmarketing, zorgt dit ervoor dat de Nieuwe Ebbingestraat toekomstbestendig gemaakt wordt!